Chào mừng bạn đến với bài học lý thuyết về Mô tả và biểu diễn dữ liệu trên các bảng, biểu đồ trong chương trình Toán 9 Cánh diều. Bài học này sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức cơ bản và quan trọng để hiểu và vận dụng vào giải các bài tập liên quan.
Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về các khái niệm, phương pháp mô tả dữ liệu, cách xây dựng và đọc hiểu các loại biểu đồ phổ biến như biểu đồ cột, biểu đồ tròn, biểu đồ đường...
1. Biểu diễn dữ liệu trên bảng thống kê, biểu đồ tranh Biểu diễn dữ liệu trên bảng thống kê
1. Biểu diễn dữ liệu trên bảng thống kê, biểu đồ tranh
Biểu diễn dữ liệu trên bảng thống kê
Bước 1. Các đối tượng thống kê lần lượt được biểu diễn ở cột đầu tiên, trong khi tiêu chí thống kê lần lượt được biểu diễn ở dòng đầu tiên hoặc ngược lại. Bước 2. Các số liệu thống kê theo tiêu chí của mỗi đối tượng thống kê lần lượt được biểu diễn ở dòng (hoặc cột) tương ứng. |
Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ tranh
Bước 1. Các đối tượng thống kê được biểu diễn ở cột đầu tiên. Bước 2. Chọn biểu tượng để biểu diễn số liệu thống kê. Các biểu tượng đó được trình bày ở dòng cuối cùng. Bước 3. Số liệu thống kê theo tiêu chí của mỗi đối tượng thống kê được biểu diễn bằng các biểu tượng ở dòng tương ứng. |
Ví dụ: Bảng thống kê số lượng thanh long bán được trong các tháng 6, 7, 8, 9 là:

Biểu đồ tranh biểu diễn các số liệu đó là:

2. Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ cột, biểu đồ cột kép
Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ cột
Bước 1. Vẽ hai trục vuông góc với nhau - Trên trục nằm ngang: biểu diễn các đối tượng thống kê. - Trên trục thẳng đứng: xác định độ dài đơn vị để biểu diễn số liệu thống kê và cần chọn độ dài đơn vị thích hợp với số liệu. Bước 2. Tại vị trí các đối tượng thống kê trên trục nằm ngang, vẽ những cột hình chữ nhật: cách đều nhau; có cùng chiều rộng; có chiều cao thể hiện số liệu thống kê theo tiêu chí của mỗi đối tượng thống kê. Bước 3. Hoàn thiện biểu đồ: ghi tên các trục và ghi số liệu tương ứng trên mỗi cột (nếu cần). |
Ví dụ: Bảng thống kê tuổi thọ trung bình của các nước Indonesia, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam:

Biểu đồ cột biểu diễn các số liệu đó là:

Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ cột kép
Cách vẽ biểu đồ cột kép tương tự như cách vẽ biểu đồ cột. Nhưng tại vị trí ghi mỗi đối tượng trên trục nằm ngang, ta vẽ hai cột sát nhau thể hiện hai loại số liệu của đối tượng đó. Các cột thể hiện số liệu theo cùng một tiêu chí thống kê của các đối tượng thường được tổ cùng màu để thuận tiện cho việc đọc biểu đồ. |
Ví dụ: Biểu đồ cột kép thống kê tổng sản phẩm trong nước (GDP) theo giá hiện hành của Việt Nam và Singapore trong các năm 2016, 2017, 2018, 2019.

3. Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ đoạn thẳng
Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ đoạn thẳng
Bước 1. Vẽ hai trục vuông góc với nhau tại điểm 0 - Trên trục nằm ngang: mỗi đối tượng thống kê được đánh dấu bằng một điểm và các điểm này thường được vẽ cách đều nhau - Trên trục thẳng đứng: xác định độ dài đơn vị để biểu diễn số liệu thống kê và cần chọn độ dài đơn vị thích hợp với số liệu, đánh dấu điểm theo tiêu chí của đối tượng thống kê tương ứng Bước 2. Với mỗi đối tượng thống kê, ta tiếp tục: - Xác định điểm A đánh dấu số liệu thống kê trên trục thẳng đứng của đối tượng thống kê đó - Kẻ bằng nét đứt một đoạn thẳng có độ dài bằng OA, vuông góc với trục nằm ngang và đi qua điểm đánh dấu đối tượng thống kê đó trên trục nằm ngang. Đầu mút trên của đoạn thẳng đó là điểm mốc của đối tượng thống kê Bước 3. Vẽ đường gấp khúc gồm các đoạn thẳng nối liền liên tiếp các điểm mốc Bước 4. Hoàn thiện biểu đồ: ghi tên các trục và ghi số liệu tương ứng trên mỗi điểm mốc (nếu cần). |
Ví dụ: Biểu đồ đoạn thẳng biểu diễn lượng mưa trung bình sáu tháng cuối năm 2019 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

3. Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ hình quạt tròn
Biểu diễn dữ liệu trên biểu đồ hình quạt tròn
Bước 1. Vẽ đường tròn tâm O bán kính R Bước 2. Chuyển đổi số liệu của một đối tượng thống kê (tính theo tỉ số phần trăm) về số đo cung tương ứng với đối tượng thống kê đó (tính theo độ) dựa theo nguyên tắc sau: \(x\% \) tương ứng với \(x\% .360^\circ \). Các số đo cung tương ứng với các đối tượng thống kê được cho ở bảng sau: ![]() Chú ý: \({n_1} + {n_2} + \ldots + {n_k} = 360^\circ \) Bước 3: - Vẽ tia gốc OA theo phương thẳng đứng - Căn cứ vào Bảng 1, sử dụng thước thẳng và thước đo độ, vẽ theo chiều quay của kim đồng hồ các cung \({A_1}{A_2},{A_2}{A_3}, \ldots ,{A_{k - 1}}{A_k}\), lần lượt có số đo là \({n_1},{n_2}, \ldots ,{n_k}\). Khi đó cung \({A_k}{A_1}\) có số đo là: \(360^\circ - ({n_1} + {n_2} + \ldots + {n_k}) = {n_k}\) Bước 4: Hoàn thiện biểu đồ: ghi tên đối tượng thống kê vào hình quạt tương ứng; ghi số liệu thống kê trên mỗi hình quạt; các hình quạt được tô màu khác nhau (nếu cần) và xóa đi những thông tin không cần thiết trong biểu đồ. |
Ví dụ: Biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn bảng thống kế sau là:

Nhận xét
- Biểu đồ hình quạt tròn cho phép nhận biết nhanh chóng mỗi đối tượng thống kê chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng thể thống kê.
- Bảng thống kê hoặc biểu đồ cột cho phép nhận biết nhanh chóng số liệu thống kê (theo tiêu chí) của từng đối tượng thống kê và so sánh các đối tượng với nhau.
- Biểu đồ hình quạt tròn bằng bảng thống kê (hoặc biểu đồ cột), trừ số liệu ít quá (từ 2 đến 3 đối tượng) hoặc quá nhiều (từ 15 đến 20 đối tượng). Khi số liệu ít thì bảng thống kê (hoặc biểu đồ cột) vẫn cho kết quả tốt. Khi số liệu quá nhiều thì sẽ khó phân biệt và rối mắt đối với các hình quạt.

Trong chương trình Toán 9, việc nắm vững lý thuyết về mô tả và biểu diễn dữ liệu là vô cùng quan trọng. Nó không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách thu thập, xử lý và trình bày thông tin mà còn là nền tảng để giải quyết các bài toán thực tế.
Trước khi biểu diễn dữ liệu, bước đầu tiên là thu thập và tổ chức dữ liệu một cách hợp lý. Dữ liệu có thể thu thập từ nhiều nguồn khác nhau như khảo sát, thống kê, quan sát,... Sau khi thu thập, dữ liệu cần được tổ chức thành các bảng số liệu để dễ dàng phân tích và xử lý.
Có nhiều loại bảng số liệu khác nhau, tùy thuộc vào mục đích sử dụng và loại dữ liệu. Một số loại bảng số liệu phổ biến bao gồm:
Biểu đồ là một công cụ trực quan giúp chúng ta dễ dàng nhận biết và so sánh các giá trị trong một tập dữ liệu. Có nhiều loại biểu đồ khác nhau, mỗi loại phù hợp với một loại dữ liệu và mục đích sử dụng khác nhau.
Để đọc và phân tích biểu đồ, chúng ta cần chú ý đến các yếu tố sau:
Ví dụ 1: Một lớp học có 30 học sinh. Kết quả kiểm tra Toán của các học sinh được cho trong bảng sau:
| Điểm | Số học sinh |
|---|---|
| 8 | 5 |
| 9 | 10 |
| 10 | 15 |
Hãy vẽ biểu đồ cột biểu diễn kết quả kiểm tra Toán của lớp học.
Ví dụ 2: Một cửa hàng bán được các loại hàng hóa với doanh thu như sau:
Hãy vẽ biểu đồ tròn biểu diễn doanh thu của các loại hàng hóa.
Để củng cố kiến thức, bạn hãy làm các bài tập sau:
Hy vọng bài học này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về lý thuyết Mô tả và biểu diễn dữ liệu trên các bảng, biểu đồ Toán 9 Cánh diều. Chúc bạn học tốt!

Stay updated with the latest technology news, learn new skills with our how-to guides, and discover your next favorite film or album. Explore now!

Khám phá 'Sự Cứu Rỗi Của Thánh Nữ' của Higashino Keigo - một vụ án mạng phức tạp, xoay quanh những bí mật đen tối và góc khuất tâm lý. Đọc ngay để hiểu rõ hơn về sự thật rùng rợn!

Tìm hiểu về Fractal, một khái niệm hình học độc đáo. Bài viết này sẽ hé lộ những điều thú vị về Fractal mà bạn chưa từng biết! Khám phá ngay!

Giải mã paradox - hiện tượng tưởng chừng vô nghĩa nhưng chứa đựng triết lý sâu sắc. Khám phá các loại paradox phổ biến và ứng dụng bất ngờ của chúng! Click để tìm hiểu!

Đắm chìm vào thế giới trinh thám đầy u ám của 'Tên của trò chơi là bắt cóc'. Phân tích sâu về tâm lý nhân vật, ranh giới thiện ác mong manh và những bí mật bị che giấu. Liệu bạn có dám đối mặt với sự thật khi ai cũng là kẻ ác? Khám phá ngay!

Khám phá phương pháp độc đáo giúp con tự tin giải quyết bài tập Toán nâng cao lớp 1. Xem ngay lời giải chi tiết, dễ hiểu và các mẹo học tập hiệu quả! Đừng bỏ lỡ!